"Laat ons voor een keer die Vlaamse meerderheid gebruiken"

Bart Maddens doceert Politieke Wetenschappen aan de K.U. Leuven maar verwierf vooral naam en faam met de naar hem genoemde strategie.

Hoe bent u tot de strategie gekomen die nu uw naam draagt?

Toen ik het opiniestuk "On n'est demandeur de rien" (De Standaard, 3 maart 2009) schreef, trapte ik in feite een open deur in omdat de dialoog van gemeenschap tot gemeenschap die Kris Peeters had opgestart finaal was mislukt. De niet-benoeming van die drie Franstalige burgemeesters in de Vlaamse Rand werd door de Franstaligen aangegrepen als een alibi. Het was evident dat de Vlamingen na de verkiezingen niet doodleuk die dialoog zouden verder zetten nadat de Franstaligen sinds de verkiezingen van 2007 niets anders hadden gedaan dan een nogal perfide kat-en-muis-spelletje te spelen met de Vlamingen. Ik heb getwijfeld of ik dat artikel zou schrijven omdat ik vond dat het nogal triviaal was. Toch is er een overweldigende reactie op gekomen. Guy Celen, van het Aktiekomitee Vlaamse Sociale Zekerheid, heeft er de term Maddens-doctrine opgeplakt, wat ik zelf nogal een ongelukkige term vind. Ook Eric Defoort heeft dat op de VVB-conventie in Antwerpen eind mei herhaald. Een week voor de verkiezingen heeft Bart De Wever dat overgenomen.

Wat is de Maddens-strategie?

De Maddens-strategie omvat verschillende componenten. Er is ten eerste de budgettaire component: niets bijdragen tot het wegwerken van het federale overheidstekort door overschotten te boeken. Ten tweede heb je het systematisch gebruiken van belangenconflicten wanneer de federale overheid op het terrein komt van de Vlaamse bevoegdheden. Ten derde heb je ook het maximaal invullen van de eigen bevoegdheden zoals bijvoorbeeld op vlak van de kinderbijslag. En dan ten vierde, als je mijn oorspronkelijk artikel van maart 2009 leest, zal je merken dat ik sterk de nadruk leg op Brussel-Halle-Vilvoorde. Dat is een onderdeel van die strategie: binnen het institutionele status quo hebben we de Franstaligen niet nodig om BHV te splitsen. Laat ons voor een keer die Vlaamse meerderheid gebruiken, voor een keer dat het kan. Voor de meeste communautaire materies kan dat niet en is er een dubbele meerderheid nodig. Je moet dus die vier componenten samen zien.

Wat was de reactie van de traditionele partijen?

Er zijn wel een aantal mensen vanuit CD&V die mij hebben gezegd dat ze akkoord waren. Dat was dan wel in de periode voor de verkiezingen. Je ziet echter dat omwille van het feit dat de N-VA zich daar sterk heeft op geprofileerd en ook een aantal elementen daarvan in het Vlaams regeerakkoord heeft willen krijgen dat natuurlijk in partijpolitiek vaarwater is geraakt. Het is bovendien sterk gediaboliseerd in de Franstalige media. Die Maddens-doctrine heeft zoiets apocalyptisch gekregen waardoor het vandaag veel moeilijker is voor de politici van CD&V om te zeggen: wij zijn daarmee akkoord. Het heeft buiten mijn wil om een partijpolitiek etiket gekregen.

De eerste vraag die zich stelt bij de Maddens-strategie is: wat als de Franstaligen gewoon mee afwachten? Sta je dan niet aan de kant?

Ik maak mij sterk dat als men deze strategie volgt, de federale regering voortdurend onder communautaire hoogspanning zou staan en binnen de kortste keren het communautaire dynamiet zich zo hoog opstapelt dat een grote staatshervorming onvermijdelijk is. Stel dat Vlaanderen die aanvullende kinderbijslag zou invoeren of een hospitalisatieverzekering zou invoeren, een soort embryonale sociale zekerheid. Dan kan je er donder op zeggen dat de Franstaligen een belangenconflict zouden inroepen. Door instrumenten te gebruiken die Vlaanderen heeft kun je het Belgische politieke systeem voortdurend onder communautaire hoogspanning plaatsen. Dan verwacht ik dat die staatshervorming niet zo lang op zich zal laten wachten. Je ziet dat doorheen de gehele geschiedenis van de staatshervormingen, vanaf 1970: een grote staatshervorming is pas mogelijk als er voldoende communautaire druk op de ketel zit. Kijk naar de staatshervorming van 1988-89, toen had je communautaire conflictstof die gedurende de hele jaren '80 was opgestapeld, de zaak Happart enz. Dat is dan op een bepaald moment ontmijnd door de staatshervorming van '88-'89, de grootste die er tot nu toe geweest is. Maar een keer dat de druk van de ketel was, dan zie je dat die pudding weer inzakte.

Ziet u die Vlaamse regering werk maken van die Maddens-strategie?

Het feit dat CD&V, bij monde van voorzitter Marianne Thyssen, op een bepaald moment heeft gezegd: "wij zijn geen voorstander van de Maddens-doctrine", kan ik ergens begrijpen omwille van de sfeer van diabolisering daarrond. Maar op zich is dat niet belangrijk. De vraag is of CD&V en SP.A zullen doen wat er in het Vlaams regeerakkoord staat. Er staat in het Vlaams regeerakkoord niet zoveel over de staatshervorming maar wat er in staat is behoorlijk explosief. Juist omdat er zo weinig in staat, is elk woord van belang. De maximale invulling van de eigen bevoegdheden staat daar heel expliciet in. Daar staat niet in, we gaan dat overwegen of we gaan dat onderzoeken of we gaan een soort commissie oprichten om dat te bekijken. Nee, daar staat in: we gaan dat doen. Dat is niet iets, dat een jaar moet worden uitgesteld. De budgettaire mogelijkheden zullen er pas zijn vanaf 2012 maar dat neemt niet weg dat het wetgevende werk nu al kan en moet gebeuren. Er had eigenlijk voor het einde van 2009 een voorontwerp moeten zijn rond bijvoorbeeld die aanvullende kinderbijslag. Dat was er niet. Men zou toch beginnen denken dat men dat op de lange baan schuift.

U heeft het in uw boek ook over de V-partijen. Hoe ziet u de positie van het Vlaams Belang in het Vlaams Parlement?

Ik denk dat de huidige constellatie niet zo slecht is. Je hebt enerzijds N-VA die een meer pragmatische politiek voert, die via deelname aan de macht probeert iets te verwezenlijken. Anderzijds heb je twee partijen: Lijst Dedecker en de Vlaams-nationale zweeppartij Vlaams Belang die er voor zorgen dat de N-VA op scherp blijft. Ik heb daarstraks verwezen naar de derde fase van de staatshervorming aan het einde van de jaren '80. Ik denk dat indien het Vlaams Blok toen al een sterke partij zou zijn geweest, dat dan wellicht de Volksunie sneller uit de regering zou gestapt zijn of zich minder in het ootje hebben laten nemen. Maar op dat moment, eind jaren '80, was het Vlaams Blok nog relatief klein. Het is pas in 1991 dat het Vlaams Blok is doorgebroken. De Volksunie als Vlaams-nationale partij had in de jaren '80  niet echt een noemenswaardige zweeppartij. Dat heeft de N-VA nu wel. N-VA weet dat wanneer ze zich nestelen in die Vlaamse regering, zonder iets te realiseren, het Vlaams Belang en LDD daarvan zullen profiteren. Dat vind ik, vanuit Vlaamsgezind oogpunt, geen slechte constellatie.

Veel hangt af van de CD&V...

De sleutel ligt bij CD&V. Ik kan mij voorstellen dat die stijging van de V-partijen zal verdergaan. Nu zitten die partijen aan 45 op 125 zetels. De magische drempel van 63 zetels, de absolute meerderheid, is niet meer zover af. Maar je zal mij niet horen zeggen dat het een mathematische zekerheid dat bij de volgende verkiezingen die V-partijen nog verder zullen vooruitgaan en dan misschien binnen tien jaar de absolute meerderheid zullen hebben. Dat kan zijn maar dat is niet zeker. Het succes van N-VA is nogal sterk verbonden met de figuur van Bart De Wever. Het momentum van LDD is een beetje voorbij. Vlaams Belang is de jongste tijd ook nogal ten prooi gevallen aan intern geruzie. Dat maakt dat hoe dan ook de sleutel bij CD&V ligt. Je ziet dat daar de Vlaamsgezinde en Belgischgezinde krachten elkaar min of meer in evenwicht houden. Het feit dat de N-VA werd opgenomen in de Vlaamse regering en dan uiteindelijk een aantal dingen heeft kunnen doordrukken in het Vlaams regeerakkoord, tegen de zin van Herman Van Rompuy in, wijst erop dat op dat moment de Vlaamsgezinde krachten hun slag hebben thuisgehaald. Maar als Marianne Thyssen nu zegt: "er is geen sprake meer van dat we de BHV-wet eenzijdig zullen goedkeuren", dan is dat natuurlijk een kapitulatie van jewelste. Het is duidelijk dat haar partij weer een Belgischgezinde richting inslaat. Dat is zo voortdurend een flip-flop-gedrag waarbij je moet hopen dat ooit de balans definitief overhelt naar het Vlaamsgezinde kamp.

De sterke man is wel Kris Peeters. De vraag is wat hij de komende jaren zal doen.

Ik ben blij dat Peeters al verschillende keren heeft gezegd dat hij niet de ambitie heeft om federaal premier te worden, omdat voor hem het Vlaamse premierschap even belangrijk is als het Belgische premierschap. Leterme heeft dat ook herhaaldelijk gezegd en is uiteindelijk dan toch overstag gegaan onder druk van zijn eigen partij. Hij heeft achteraf gezien een enorme politieke fout gemaakt. Hij was populair als Vlaams minister-president. Door naar dat snel afbrokkelende Belgisch niveau over te stappen heeft hij in feite zijn eigen ruiten ingestampt. Ik hoop dat Kris Peeters daar de nodige lessen uit zal trekken en als evident politiek leider in Vlaanderen minister-president zal blijven in plaats van over te stappen naar dat zieltogende federale niveau.

Een ontbinding van de Belgische federatie is te verkiezen boven een afscheiding van Vlaanderen omdat je Brussel sowieso verliest en we vooral moeten voorkomen dat de Franstaligen, Wallonië plus Brussel, zich kunnen voortzetten als een opvolgerstaat waarbij Vlaanderen het dan moeilijk krijgt om internationale erkenning te krijgen.

Ja, het is ook daarom dat ik in mijn boek eerder pleit voor een onderhandelde oplossing waarbij Vlaanderen en de Franstaligen in onderling overleg België omvormen tot een confederatie. Als dat niet lukt, kunnen we ons ook niet laten gijzelen door de Franstaligen. Dan is de enige oplossing om eenzijdig die Vlaamse soevereiniteit uit te roepen, maar dan wel als Vlaamse gemeenschap. Als de Vlaamse gemeenschap de Vlaamse soevereiniteit uitroept, dan zit Brussel daar inbegrepen. Maar zoals je zelf zegt, als dat dan internationaal moet worden geregeld en geformaliseerd, dan zullen de Vlamingen wel vrij zwak staan omdat de Franstaligen jarenlang hebben gelobbyd en de Vlamingen hebben zwart gemaakt. Dat zal op dat moment tegen ons spelen. Ook daarom ben ik meer voorstander van een onderhandelde oplossing waarbij je altijd die eenzijdige uitroeping van de soevereiniteit kunt en moet gebruiken als stok achter de deur om een goede onderhandelde oplossing te kunnen afdwingen.

Om de Franstaligen tot dat inzicht te kunnen bewegen zou er een crisismoment moeten plaatsvinden.

Er zal inderdaad een soort elektroshock nodig zijn, een cataclysme dat leidt tot een catharsis. Dat kan een soort ultieme communautaire blokkering zijn. Ik denk dat we daar eind 2007 niet zover vanaf zaten. Helaas ging CD&V overstag. Johan Van de Lanotte (SP.A) had gelijk toen hij in De Keien van de Wetstraat (25 september 2009) opmerkte dat de Maddens-doctrine allemaal goed en wel is, maar vijgen na Pasen zijn. Eind 2007 had het moeten gebeuren.

Men heeft toen de economische crisis gebruikt...

Er was een soort angstpsychose die werd georchestreerd door het Belgische establishment en waar dan inderdaad vooral Open VLD gebruik van heeft gemaakt om CD&V onder druk te zetten. Het is dan dat we het spel hebben verloren. Alles wat nadien komt is natuurlijk maar een tweedekeuzestrategie. Dat is zoals in een schaakspel, als je het spel aan het verliezen bent omdat je een aantal domme zetten hebt gedaan, dan kan je zeggen "welke zet is nu het beste om mijn 'kansen op overwinning of op remise' toch zo maken", dat is eigenlijk de Maddens-strategie. Wat is nu in de huidige, zeer nadelige context voor de Vlamingen, de meest interessante zet? En dan zeg ik, laat ons eventjes zeggen, we zijn geen vragende partij meer maar laat ons de eigen bevoegdheden, de eigen macht maximaal gebruiken om meer communautaire druk op de ketel te zetten.

Hoe ziet u de positie van Brussel?

Om te beginnen is Brussel de belangrijkste reden waarom ik denk dat een confederaal systeem onvermijdelijk zal zijn. Als je kijkt naar het Warandemanifest, dat meestal wordt gezien als een separatistisch manifest, dan wordt daar ook uitgegaan van een vorm van medebeheer door Vlamingen en Franstaligen. Medebeheer betekent dat je terecht komt in een vorm van confederatie, waar er een verdrag zal moeten zijn tussen Franstaligen en Vlamingen over het gezamenlijke bestuur van de gemeenschappelijke hoofdstad Brussel. Dat is echter niet zomaar een klein detail. Dat is wel iets anders dan de overeenkomst met Nederland over de spelling van het Nederlands. Het gezamenlijk beheer van Brussel en alle problemen die daarbij komen kijken op het vlak van mobiliteit, ruimtelijke ordening maar ook veiligheidsproblematiek, politie enz., betekent toch wel een aanzienlijke blijvende vervlechting van de soevereine Vlaamse staat en de soevereine Franstalige staat. Maar het alternatieve scenario waarbij Brussel integraal deel uit zou maken van Vlaanderen, dat is eigenlijk toch niet realistisch. De Franstalige Brusselaars, dan spreken we toch op basis van het resultaat van de jongste regionale verkiezingen over 89% van de Brusselse bevolking, voelen zich helemaal niet zo verbonden met Wallonië. Dat is waar. Maar ze voelen zich ook niet verbonden met Vlaanderen. Ze voelen zich verbonden met België. Dat zijn in feite de laatste echte Belgen. Je ziet dat de migranten ook de neiging hebben om grote Belgische patriotten te zijn. Dat maakt natuurlijk wel dat op het moment dat Vlaanderen België zou opblazen, die Franstalige Brusselaars niet zo enthousiast zullen zijn om mee te stappen in dat Vlaamse verhaal. Ook al zou het rationeel en economisch gezien, verstandiger zijn voor die mensen om te kiezen voor Vlaanderen en onderdeel te worden van die Vlaamse staat, zal dat psychologisch en emotioneel gezien nooit gebeuren. We moeten ons daar geen illusies over maken. Ik denk dat het probleem Brussel in de context van een confederatie – twee soevereine staten: Vlaanderen en Franstalig België of een Waals-Brusselse federatie – weliswaar moeilijk en complex is, maar anderzijds ook niet onoplosbaar, als er maar voldoende politieke wil is. Ik zou graag hebben dat het verzamelde Vlaamsgezinde intellect zich daarop toelegt, op het zoeken van heel concrete confederale oplossingen, bevoegdheidsdomein per bevoegdheidsdomein.